Mühimmelerde AYDIN Sancağı
5 Nolu Mühime Zeyli80-242 Ba hatt-ı Hüseyin Çelebi.
Saruhan ve Aydın sancaklarında vâki’ olan kadılara hüküm ki / bundan akdem Bektaş nam kimesne kazâ-i Birgi’de vâki’ haremeyn-i şerifeyn evkâfına mütevellî / olub evkâf re’âyâsına zulm ve ta’addî idüb mal-ı vakfı ekl ve bel’ etmekle Mehmed nam kimesne / beliyyatın iltizâm idüb yerlü yerinde görülmek içün emr-i şerîf virilüb ve südde-i sa’âdetimde muhâsebesi görüldükde zimmetinde külli mal zuhur idüb mal-ı vakıf tahsîl olunmak içün dergâh-ı mu’allâm / kapucularından Ali zîde kadruhûnun eline virilüb ba’dehû Mehmed Çavuşun habsine virilmiş iken / habsden firar eyledüğü i’lâm olunmağın bulunduğu yerde ahz olunub / mezkûr kapucuya teslim olunmasın emr idüb buyurdum ki vusûl buldukda emrim üzere / mezkûr Bektaş her kangınızın taht-ı kazâsında bulunursa ahz idüb dahî mezkûr kapucuya / teslim idesiz ki mukademâ virilen emr-i şerîf mûcibince varub mahallinde teftiş oluna. Sene 999/1591. 124 Nolu Mühimme Defteri 31 / 96 Aydın muhassılından âsitane-i saâdetime gelince yol üzerinde vâki olan kadılara ve mütesellimlere ve kara zâbitleri ve â′yân-ı vilâyet ve işerlerine hüküm ki Kıdvetü’l-emâsil ve’l-akran Ahmed zide kadruhu mübaşeretiyle Aydın muhassılından tahsil olunub âsitane-i saâdetimden hazine-i âmireme teslim olunacak mal-ı miri her kangınızın taht-ı kazasına dâhil olur ise bir me’man ve mahfuz mahâlle kondurub ve gecelerde bekledub ve gelur oldukda dahi yanına yarar ve tüvana tüfenk endaz adamlar ve kulağuzlar koşub esna-yı tarikde hıfz ve hırâset ederek emnen ve sâlimen birbirinize irsâl ve ber-vech-i ta′cil âsitane-i saâdetime isâl ettirub afv ve te’hirden ve ihmâl ve müsâheleden ve ıyazen bi’llâh-i teâlâ bir takrir ile zarar ve gezend erişdirilmekden ve hilâf-ı şer′-i şerif kimesneye zulm ve taaddi ve tecâvüzden begâyet ihtirâz ve ictinâb eylemeniz bâbında fermân-ı âlişanım sâdır olmuşdur. Fi-evâil-i Zi’l-ka΄de sene 1128 66 / 228 İstanköy kadısına hüküm ki Kıdvetü’l-emâsil ve’l-akrân Aydın muhassılı vekili seyyid el-hac Mehmed zide kadruhu südde-i saâdetime mektub gönderub Kuşadası sâkinlerinden suhte el-hac Mustafa beşe ve Hüseyin beşe dimekle ma′ruf kimesneler me’mur oldukları sefer-i hümâyûna gitmeyub ba′zı hevâlarına tâbi eşirrayı başlarına cem′ ve emr-i şerifimle tahsili lâzım gelen mal-ı mirinin ta′tiline bâis ve nizâma halel verdüklerinden gayri yetim ehl-i arz kimesnelere cevr ve taaddiden hâli olmadukların bildirub ahâli-yi kaza İstanköy ceziresine nefy ve icla olunmaları bâbında hükm-i hümâyûnum verilmek ricasına sen ki muhassıl vekili mezbursun ve Süfla sancağı bedeli tahsildârı Ahmed zide kadruhu arz eylediğiniz ecilden mezburların zulm ve taaddisin vâki ise zâbitleri ma′rifetiyle cezire-i mezburaya nefy olunmaları içun yazılmışdır. Fi-evâhir-i Ramazan Sene 1129 79 / 276 Birgi kazası nâibine ve Aydın muhassılı vekili zide kadruhuya hüküm ki Kıdvet-i ümarâ’il-milleti’l-mesihiyye âsitane-i saâdetimde mukim Nederlanda elçisi vekili Petrolesa hutimet avâkıbuhu bi’l-hayr südde-i saâdetime mühürlü arz-ı hâl gönderub bundan akdem maktulen ve medyunan vefat eden es-seyyid Musa bin Ahmed paşanın zaruret-i deyni içun oğlu seyyid Abdurrahman ve zevce-i metrukesi Fatıma ve kızı Aişe nam hatunlar Menteş nam yahudiye olan deyni mukabelesinde Birgi kazasında mutasarrrıf olduğu bâzergân hanını izn-i şer′le füruht ve mesfur Menteş dahi Nederlanda tüccârlarından Petroluka nam müste’min tâcire altı bin beş yüz guruşa bey′ ve temlik ve cânib-i şer′den hüccet-i şer′iyye olunub âherin kat′an alakası yoğ iken müteveffa-yı mezburun vârisleri şirrete süluk edub han-ı merkumu da′vet ve bundan akdem mürafaa-yı şer′ olduklarında muradları ta′ciz ve şirret olduğu lede’ş-şer′ zâhir olmağla câri olan men′ birle hüccet-i şer′iyye verilub ve iki def′a mürafaa ve husus-ı mezbur bir dahi istima′ olunmayub hâli üzere ifa olunmak içun bundan akdem bir kıt′a emr-i şerif verilub lâkin han-ı mezbur Birgi kazasında ve mesfur bâzergân âsitane-i saâdetimde olmağla tarafınızdan han-ı mezburu zabt ve isticar etmek içun adam ta′yin eyledikde müteveffa-yı mezburun vârisleri zabtına muhâlefet ve rencideden hâli oldukların bildirub vârisler tarafından ve âherden müdâhale ve da′va sadvında olurlar ise meclisü’ş-şer′ olunub âsitane-i saâdetime havale olunmak bâbında emr-i şerifim rica eylediği ecilden vech-i meşruh üzere han-ı mezburun zabtına vârise tarafından müdâhale olunur ise mukaddemâ verilen emr-i şerif mucebince mahâlinde istima′ olunmayub âsitane-i saâdetime havale olunmak içun yazılmışdır. Fi-evâil-i Muharrem Sene 1130 79 / 277 Aydın ve Saruhan sancaklarından İzmir iskelesine gelince yol üzerinde vâki olan kadılara ve zikr olunan kazalarda vâki kethüdayerleri ve yeniçeri serdârları ve â′yân-ı vilâyet ve işerlerine hüküm ki Kıdvetü’l-emâcid ve’l-â′yân tersane emini olan Mehmed zide mecduhu südde-i saâdetime arz-ı hâl edub tersane-i âmirem masarifi içun Aydın ve Saruhan sancaklarının avarız ve nüzlleri malından tahsil olunan akçe her kangınızın taht-ı kazasına varub dâhil olur ise bir münâsib mahâlle kondurub ve gecelerde bekletdirub ve gider oldukda muhavvef ve muhatara olan mahâllerde yanına kifâyet mikdarı adamlar koşub emnen ve sâlimen birbirinize irsâl ve ber-vech-i ta′cil mahâll-i me’mura isâl edub afv ve te’hirden ihmâl ve müsâheleden ve hilâf-ı şer′-i şerif kimesneye zulm ve taaddi ve tecâvüzden begâyet ihtirâz ve ictinâb etmeniz bâbında fermân-ı âlişanım sâdır olmuşdur buyuruldu. Fi-evâhir-i Muharrem Sene 1130 86 / 302 Aydın Güzelhisarından âsitane-i saâdetime gelince yol üzerinde vâki olan kadılara ve kethüdayerleri ve yeniçeri serdârları vekillerine ve â′yân-ı vilâyet ve işerlerine hüküm ki Odun bahası ve anbar-ı âmirem mesârifi içun Aydın muhassılının uhdesinde olan maldan havale olunan akçelerin emn ve selamet ile âsitane-i saâdetime isâli mühim ve muktezi olmağla siz ki mûmâ-ileyhimsiz zikr olunan akçeler nakline me’mur olanlar ma′rifetiyle her kangınızın taht-ı kazasına gelub dâhil olur ise münâsib ve mahfuz mahâllde kondurub ve gecelerde gereği gibi bekledub ve gelur oldukda yanına kifâyet mikdarı tüfenk endaz adamlar koşub esna-yı rahda ve menâzil ve merâhilde zarar ve gezend erişmemek üzere hıfz ve hırâsetde ihtimam-ı tam olunarak emnen ve sâlimen birbirinize irsâl ve muaccelen âsitane-i saâdetime isâl etdirub te’hir ve tevkifden ve tehâvün ve tekâsülden ve hilâf-ı şer′-i şerif bu takrir ile bir ferde taaddi ve tecâvüzden begâyet ihtirâz ve ictinâb eylemeniz bâbında fermân-ı âlişanım sâdır olmuşdur deyu yazılmışdır. Fi-evâil-i Cemâziye’l-âhir Sene 1130
